Devlet Memurlarının Çalışma Saatleri ve Fazla Çalışma (657 Sayılı Kanun)
Memurların haftalık 40 saatlik çalışma süresi, günlük saatleri belirleme yetkisi, gece nöbeti yasağı ve fazla çalışmanın ücret veya izinle karşılanması.

Devlet memurlarının çalışma saatleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 99–101. maddelerinde düzenlenmiştir. Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir ve hafta tatili Cumartesi ile Pazardır. Fazla çalışma ise 178. maddede ele alınır. Bu yazıda çalışma süresini, saatleri kimin belirlediğini, gece nöbeti yasağını ve fazla çalışmanın karşılığını yalnızca Kanun metnine dayanarak anlatıyoruz.
Haftalık çalışma süresi, günlük saatleri belirleme yetkisi, 24 saat devam eden hizmetler, gece nöbeti ve vardiya yasağı, fazla çalışma ücreti ve izinle karşılanması.
Haftalık Çalışma Süresi (Madde 99)

Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak Kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklere göre, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınarak farklı çalışma süreleri belirlenebilir. Cumhurbaşkanı, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hâllerde hafta tatilini Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak belirleyebilir.
Günlük Çalışma Saatlerini Kim Belirler? (Madde 100)

Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından belirlenir. Engelliler için engel durumu, hizmet gerekleri, iklim ve ulaşım şartları göz önünde bulundurularak günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri merkezde üst yönetici, taşrada mülki amirlerce farklı belirlenebilir.
Ayrıca memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine göre, belirlenen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine bağlı olmaksızın çalışabilmeleri mümkündür. Bu hususa ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca belirlenir.
24 Saat Devam Eden Hizmetler ve Gece Nöbeti (Madde 101)
Günün yirmi dört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir. Ancak bazı memurlar için gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.

Kadın memurlara, tabip raporunda belirtilmesi hâlinde hamileliğin 24. haftasından önce ve her hâlde 24. haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Engelli memurlara da isteği dışında verilemez.
Fazla Çalışma: Ücret mi, İzin mi? (Madde 178)

Günlük çalışma saatleri dışında yapılan fazla çalışmalar yalnızca iki hâlde ücretle karşılanır: salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hâllerin devamı süresince ve fabrika, atölye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarda işçi ile birlikte çalışmanın zorunlu bulunması. Fazla çalışmanın süresi ve saat başına ücret Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.
Bunun dışında kurumlar, gerektiğinde personelini fazla çalışma ücreti vermeksizin de çalıştırabilir. Bu durumda yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabıyla izin verilir. Bu şekilde verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Bir memur, ücret ödenmeyen hâllerde bir ay içinde toplam 16 saat fazla çalıştırılmıştır. Madde 178’e göre her sekiz saat için bir gün hesabıyla toplam iki gün izin verilir.
Sık Sorulan Sorular
Memurlar haftada kaç saat çalışır?
Genel olarak 40 saat çalışır; süre Cumartesi ve Pazar tatil olmak üzere düzenlenir (Madde 99).
Günlük mesai saatlerini kim belirler?
Merkezde Cumhurbaşkanı, illerde valiler belirler (Madde 100).
Hamile memura gece nöbeti verilebilir mi?
Tabip raporunda belirtilmesi hâlinde 24. haftadan önce, her hâlde 24. haftadan itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle verilemez (Madde 101).
Fazla çalışma her zaman ücretle mi ödenir?
Hayır. Ücret yalnızca olağanüstü hâllerde ve işçi çalıştıran kurumlarda verilir; diğer hâllerde her sekiz saat için bir gün izin verilir (Madde 178).
Özet
Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir ve hafta tatili Cumartesi ve Pazardır. Günlük saatleri merkezde Cumhurbaşkanı, illerde valiler belirler. Hamile ve doğum sonrası iki yıl içindeki kadın memurlara ve engelli memurlara gece nöbeti verilemez. Fazla çalışma istisnai hâllerde ücretle, diğer hâllerde izinle karşılanır.
Bu yazı 657 sayılı Kanun’un güncel metnine göre hazırlanmıştır. Kanunda yapılan değişiklikler hak ve sürelerinizi etkileyebilir. İşlem yapmadan önce kurumunuzun personel biriminden güncel uygulamayı teyit edin.
Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (Kabul Tarihi: 14/7/1965, Resmî Gazete: 23/7/1965, Sayı: 12056), Madde 99, 100, 101 ve 178.



