Memur Hakları

Devlet Memurlarının Yasakları Nelerdir? 657 Sayılı Kanuna Göre Tam Liste

Devlet memurlarının yasakları: grev, toplu eylem, ticaret, hediye alma, gizli bilgi, siyasi faaliyet ve basına demeç. Her yasak 657 sayılı Kanun maddesiyle.

· 6 dk okuma
Devlet Memurlarının Yasakları Nelerdir? 657 Sayılı Kanuna Göre Tam Liste kapak görseli

Devlet memurlarının yasakları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. bölümünde (Madde 26–31) ve ayrıca 7, 15 ve 16. maddelerde düzenlenir. Kanun; siyasi faaliyet, toplu eylem, grev, ticaret, hediye alma, menfaat sağlama, gizli bilgi açıklama ve basına demeç verme gibi yasakları tek tek sayar. Bu yazıda her yasağı, kapsamını ve ihlal hâlinde karşılaşılacak disiplin cezasını yalnızca 657 sayılı Kanun metnine dayanarak anlatıyoruz.

Siyasi faaliyet, toplu eylem, grev, ticaret, hediye ve borç, denetimindeki teşebbüsten menfaat, gizli bilgi, basına demeç ve resmî belge yasakları ile her yasağın disiplin karşılığı.

Memur Yasakları Bir Bakışta

Devlet memurlarının yasakları: siyasi faaliyet, toplu eylem, grev, ticaret, hediye, gizli bilgi ve basına demeç

Yasak

Madde

Kısaca

Siyasi faaliyet ve siyasi partiye üyelik

7

Siyasi partiye üye olunamaz, siyasi ve ideolojik beyan ve eylemde bulunulamaz

Basına bilgi ve demeç verme

15

Kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyona bilgi verilemez

Resmî belge, araç ve gereci çıkarma veya özel işte kullanma

16

Yetki verilen yerler dışına çıkarılamaz, özel işlerde kullanılamaz

Toplu eylem ve hareket

26

Kamu hizmetini aksatacak toplu çekilme, göreve gelmeme, işi yavaşlatma yasaktır

Grev

27

Greve karar verme, tertipleme, ilan, propaganda, katılma, destekleme ve teşvik yasaktır

Ticaret ve kazanç getirici faaliyet

28

Tacir veya esnaf sayılmayı gerektiren faaliyette bulunulamaz

Hediye alma ve menfaat sağlama

29

Hediye istemek, menfaat amacıyla hediye kabul etmek, iş sahiplerinden borç para istemek yasaktır

Denetimindeki teşebbüsten menfaat

30

Doğrudan veya aracı eliyle menfaat sağlanamaz

Gizli bilgileri açıklama

31

Görevden ayrılmış olsa bile yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanamaz

Siyasi Faaliyet Yasağı (Madde 7)

Devlet memurları siyasi partiye üye olamazlar. Herhangi bir siyasi parti, kişi veya zümrenin yararını ya da zararını hedef tutan davranışta bulunamazlar. Görevlerini yerine getirirken dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi ayrım yapamazlar. Siyasi ve ideolojik amaçlı beyanda ve eylemde bulunamaz, bu eylemlere katılamazlar.

Memurlar ayrıca her durumda Devletin menfaatlerini korumak zorundadır. Anayasaya ve kanunlara aykırı, memleketin bağımsızlığını ve bütünlüğünü bozan veya Türkiye Cumhuriyeti’nin güvenliğini tehlikeye düşüren bir faaliyette bulunamaz; aynı nitelikte faaliyet gösteren hareket, gruplaşma, teşekkül veya derneğe katılamaz ve bunlara yardım edemezler.

Siyasi partiye girmek devlet memurluğundan çıkarma, herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak ise kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir (Madde 125).

Toplu Eylem ve Grev Yasağı (Madde 26 ve 27)

Memurların kamu hizmetlerini aksatacak şekilde memurluktan kasıtlı olarak birlikte çekilmeleri veya görevlerine gelmemeleri yasaktır. Görevlerine gelip de devlet hizmetlerinin ve işlerinin yavaşlatılması veya aksatılması sonucunu doğuracak eylem ve harekette bulunmaları da yasaktır (Madde 26).

Grev yasağı daha da kapsamlıdır. Memurların greve karar vermeleri, grev tertiplemeleri, ilan etmeleri ve bu yolda propaganda yapmaları yasaktır. Hiçbir greve veya grev teşebbüsüne katılamaz, grevi destekleyemez veya teşvik edemezler (Madde 27).

Madde 22’ye göre memurlar, Anayasa ve özel kanunlarında belirtilen hükümler uyarınca sendika ve üst kuruluşlar kurabilir ve bunlara üye olabilir. Toplu eylem ve grev yasağı bu hakkın yerine geçmez.

Ticaret ve Kazanç Getirici Faaliyet Yasağı (Madde 28)

Memurlar Türk Ticaret Kanunu’na göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil olamaz, kollektif şirkette ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamazlar. Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler bu yasağın dışındadır.

Memurlar ayrıca mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz. Gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde ya da vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamazlar.

Yasağın dışında kalan görevler

Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri ile özel kanunlarda belirtilen görevler bu yasaklamanın dışındadır.

Bir memurun eşi kendi adına ticari faaliyette bulunmaktadır. Madde 28’e göre eşleri veya reşit olmayan ya da mahcur çocukları yasaklanan faaliyetlerde bulunan memur, bu durumu 15 gün içinde bağlı olduğu kuruma bildirmekle yükümlüdür. Bildirmemek kınama cezasını gerektiren bir fiildir (Madde 125).

Yasaklarda öne çıkan süre ve kurallar: 15 gün bildirim süresi, gizlilik ve yazılı izin

Hediye Alma, Borç ve Menfaat Yasakları (Madde 29 ve 30)

  • Memurların doğrudan veya aracı eliyle hediye istemeleri yasaktır.

  • Görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmeleri yasaktır.

  • İş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır.

  • Denetimi altında bulunan veya kendi görevi ya da mensup olduğu kurumla ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan veya aracı eliyle, her ne ad altında olursa olsun menfaat sağlamaları yasaktır (Madde 30).

Kamu Görevlileri Etik Kurulu, hediye alma yasağının kapsamını belirlemeye ve en az genel müdür veya eşiti seviyedeki üst düzey kamu görevlilerince alınan hediyelerin listesini gerektiğinde her takvim yılı sonunda bu görevlilerden istemeye yetkilidir (Madde 29).

Hediye teklif edildiğinde dikkat edilecek hususlar: menfaat amacı, borç yasağı ve Etik Kurulu

Yasak yalnızca görev sırasında alınan hediyeyi kapsamaz. Kanun, görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacıyla hediye kabul edilmesini yasaklar.

Gizli Bilgiler, Basın ve Resmî Belgeler (Madde 15, 16 ve 31)

Gizli bilgileri açıklama yasağı

Memurların kamu hizmetleri ile ilgili gizli bilgileri, görevlerinden ayrılmış bile olsalar, yetkili bakanın yazılı izni olmadıkça açıklamaları yasaktır (Madde 31).

Basına bilgi veya demeç verme

Memurlar kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç veremezler. Bu konuda gerekli bilgi ancak bakanın yetkili kılacağı görevli, illerde ise valiler veya yetkili kılacakları görevli tarafından verilebilir. Askerî hizmetle ilgili bilgiler, özel kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin yetkili kıldığı personel dışında hiçbir kimse tarafından açıklanamaz (Madde 15).

Resmî belge, araç ve gereçler

Memurlar görevleri ile ilgili resmî belge, araç ve gereçleri yetki verilen mahaller dışına çıkaramaz ve özel işlerinde kullanamazlar. Görevleri icabı kendilerine teslim edilen bu eşyayı görevleri sona erdiğinde iade etmek zorundadırlar. Bu zorunluluk memurun mirasçılarına da şamildir (Madde 16).

Yurt dışında davranış

Sürekli veya geçici görevle ya da yetişme, inceleme ve araştırma için yabancı memleketlerde bulunan memurlar, Devlet itibarını veya görev haysiyetini zedeleyici fiil ve davranışlarda bulunamaz (Madde 9).

Yasaklara Aykırılığın Disiplin Karşılığı

Yasak fiillerin Madde 125’teki disiplin cezası karşılıkları

Fiil (Madde 125)

Ceza

Siyasi partiye girmek

Devlet memurluğundan çıkarma

Toplu eylem, boykot, işgal, işi yavaşlatma, grev gibi eylemlere katılmak

Devlet memurluğundan çıkarma

Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak

Devlet memurluğundan çıkarma

Ticaret yapmak veya yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak

Kademe ilerlemesinin durdurulması

Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak

Kademe ilerlemesinin durdurulması

Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak

Kademe ilerlemesinin durdurulması

Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak

Kademe ilerlemesinin durdurulması

Resmî belge, araç ve gereci özel menfaat için kullanmak

Aylıktan kesme

Resmî araç ve gereci özel işlerinde kullanmak

Kınama

Yetkili olmadığı hâlde basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyona bilgi veya demeç vermek

Kınama

Disiplin cezalarının tamamı için “Devlet Memurunun Disiplin Cezaları” yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Memur ticaret yapabilir mi?

Hayır. Tacir veya esnaf sayılmayı gerektirecek faaliyette bulunamaz, ticari mümessil veya ortak olamaz. Kanunda sayılan kooperatif ve meslek kuruluşu görevleri gibi istisnalar vardır (Madde 28).

Memur siyasi partiye üye olabilir mi?

Hayır. Devlet memurları siyasi partiye üye olamaz (Madde 7).

Memur grev yapabilir mi?

Hayır. Greve karar vermek, grev tertiplemek, ilan etmek, katılmak, desteklemek ve teşvik etmek yasaktır (Madde 27).

Memur basına demeç verebilir mi?

Kamu görevleri hakkında yetkisiz olarak bilgi veya demeç veremez. Bilgiyi bakanın yetkili kılacağı görevli, illerde valiler veya onların yetkilendirdiği görevli verir (Madde 15).

Emekli olunca gizli bilgiler açıklanabilir mi?

Hayır. Yasak, memurun görevinden ayrılmış olması hâlinde de sürer. Açıklama için yetkili bakanın yazılı izni gerekir (Madde 31).

Özet

Memurlar siyasi partiye üye olamaz, grev ve toplu eylemde bulunamaz, ticaret yapamaz, hediye ve borç alamaz, gizli bilgileri ve kamu görevlerine ilişkin bilgileri yetkisiz açıklayamaz. Yasaklara aykırılık Madde 125’teki disiplin cezalarını gerektirir.

Bu yazı 657 sayılı Kanun’un güncel metnine göre hazırlanmıştır. Kanunda yapılan değişiklikler hak ve sürelerinizi etkileyebilir. İşlem yapmadan önce kurumunuzun personel biriminden güncel uygulamayı teyit edin.

Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (Kabul Tarihi: 14/7/1965, Resmî Gazete: 23/7/1965, Sayı: 12056), Madde 7, 9, 15, 16, 22, 26–31 ve 125.

Diğer yazılar

Devlet Memurlarının Yasakları: 657’ye Göre | Atabeg Blog