GYS, UDS, Sınav Rehberi

Diyanet Vaizlik Şartları: Vaiz, Uzman Vaiz ve Başvaiz Olmak İçin Neler Gerekir?

Diyanet vaizlik şartları: dört yıllık dinî öğrenim, ihtisas kursu, sınav konuları, sözlü puan dağılımı, uzman vaiz ve başvaiz şartları bu rehberde.

· 6 dk okuma
Lacivert zeminde altın renkli açık kitap çizimi, Atabeg Kurum Sınavları yazısı ve web adresi.

Diyanet vaizlik şartları, Vaizlik, Kur'an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği ile belirlenir. Vaiz olmak için dört yıllık dinî yüksek öğrenim mezunu olmak, ihtisas kursunu bitirmiş olmak ve Başkanlıkta en az iki yıl çalışmış olmak gerekir. Bu rehberde vaizliğe giriş şartlarını, sınavın konularını ve puanlamasını, uzman vaizlik ile başvaizliğe yükselme şartlarını yönetmelik maddelerine dayanarak ayrıntılı biçimde anlatıyoruz.

Yazıdaki bütün şart, süre ve puanlar yönetmelik metninden alınmıştır. Madde numaraları parantez içinde verilmiştir; böylece okuduğunuz bilgiyi doğrudan mevzuatta kontrol edebilirsiniz.

Vaiz Kimdir? Yönetmeliğe Göre Tanım

Yönetmeliğin 4. maddesi vaizi şöyle tanımlar: cami ve mescitler ile cezaevi ve diğer mekânlarda her türlü vasıtadan yararlanarak toplumu dinî konularda bilgilendiren ve Başkanlığın hizmet alanlarında irşat, rehberlik, inceleme ve araştırma hizmetlerini yürüten vaiz ve cezaevi vaizi kadrolarındaki personeldir.

Bu tanımdan üç sonuç çıkar. Birincisi, vaiz yalnızca camide değil, cezaevi gibi farklı mekânlarda da görev yapar. İkincisi, vaaz vermek tek görev değildir; rehberlik, inceleme ve araştırma da vaizin işidir. Üçüncüsü, vaiz bu işi "her türlü vasıtadan yararlanarak" yapar; yani konuşma yanında yazılı ve görsel araçları da kullanabilir.

Vaizlikte Kariyer Basamakları

Yönetmeliğin 5. maddesine göre vaizlikte kariyer, adaylık döneminden sonra vaiz, uzman vaiz ve başvaiz basamaklarından oluşur. Her basamağa geçiş için ayrı şartlar ve sınav vardır.

Vaiz, Kur'an kursu öğreticisi, imam-hatip ve müezzin-kayyım kariyer basamakları şeması

Basamak

Nasıl ulaşılır?

Vaiz

Giriş sınavı ile

Uzman vaiz

Kariyer basamaklarında yükselme sınavı (KBYS) ile

Başvaiz

Kariyer basamaklarında yükselme sınavı (KBYS) ile

Vaizlik Giriş Sınavı Şartları

Vaiz kadrosuna ilk defa atanacaklar için giriş sınavı yapılır. Başvuruda aranan şartlar iki gruba ayrılır: bütün kadrolar için aranan genel şartlar ve vaizliğe özel şartlar.

Genel şartlar (madde 6)

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesinin (A) bendindeki genel şartları taşımak.

  • Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde belirtilen ortak niteliği taşımak.

  • Başvuru formundaki bilgileri elektronik ortamda eksiksiz doldurmuş olmak.

Vaizliğe özel şartlar (madde 7)

Şart

Ayrıntı

Öğrenim

Dört yıllık dinî yüksek öğrenim mezunu olmak

İhtisas kursu

İhtisas kursunu başarı ile bitirmiş olmak. Kadın adaylarda bu şart aranmaz; sınavı kazanırlarsa Başkanlıkça belirlenecek süre kadar kursa alınırlar.

Hizmet süresi

Başkanlıkta en az iki yıl çalışmış olmak

Hafızlık

Başkanlıkça ihtiyaç duyulursa hafızlık şartı aranabilir

Yönetmelik ihtisas kursunu, Başkanlıkça yürütülen hizmetler için nitelikli eleman yetiştirmek amacıyla, dört yıllık dinî yüksek öğrenim mezunları için iki yıldan az olmamak üzere açılan hizmet içi eğitim kursu olarak tanımlar (madde 4).

Bu yazı, 2019 değişikliklerine kadar yapılan düzenlemeleri içeren yönetmelik metnine dayanır. Kadro ilanında farklı bir şart veya puan belirtilebilir. Başvurmadan önce güncel ilanı ve yönetmeliğin yürürlükteki halini mutlaka kontrol edin.

Giriş Sınavının Yapısı

İlk defa vaiz olarak atanacaklar için yapılacak giriş sınavı yazılı ve/veya sözlü sınavdan oluşur (madde 15/7). Yani ilanda sınavın yalnızca sözlü, yalnızca yazılı ya da ikisi birden olacağı belirtilir. İlanı bu yönüyle dikkatle okumak gerekir.

Başkanlık ihtiyaç duyarsa ihtisas kursunu tamamlayanlar için kurs sonunda yapılan sınavda başarılı olanlar, diğer nitelikleri taşımaları şartıyla vaizlik giriş sınavında da başarılı sayılabilir (madde 15/2).

Yazılı sınav konuları (madde 17/A)

Konu

Neye dikkat edilmeli?

Kur'an-ı Kerim

Okuma, tecvit ve anlam bilgisi

Arapça

Temel dil bilgisi ve metin anlama

Tefsir

Tefsir kavramları ve temel tefsir bilgisi

Hadis

Hadis kavramları ve temel hadis bilgisi

Kelam

İtikat konuları ve temel kavramlar

Fıkıh

İbadetler ve temel fıkıh bilgisi

İslam tarihi ve İslam ahlakı

Kronoloji, olaylar ve ahlak esasları

Dinî ve meslekî genel kültür

Güncel dinî ve mesleki konular

Başkanlık ve Devlet memurları ile ilgili mevzuat

633, 657 ve Başkanlık yönetmelikleri

Sözlü Sınav Konuları ve Puan Dağılımı

Vaizler için sözlü sınav dört konudan yapılır (madde 18). Puanlar konu başına belirlenmiştir ve toplam 100 puandır.

Sözlü sınav konu ve puan dağılımı grafiği

Konu

Puan

Kur'an-ı Kerim (kıraat, anlam ve tefsir)

30

Arapça

30

Dinî bilgiler (hadis, fıkıh, kelam, İslam tarihi, İslam ahlakı) ve hitabet

30

Başkanlık ve Devlet memurları ile ilgili mevzuat

10

Sınavda adayların temel ve özel yeterliklerinin tespitinde, Başkanlığın resmî internet sitesinde yayımlanan "Diyanet İşleri Başkanlığı Teşkilatında Din Hizmetlerini Yürütenlerin Temel ve Özel Yeterlikleri" belgesi esas alınır ve bu husus sınav ilanında da belirtilir. Bu nedenle çalışma listenizi o belgeyle karşılaştırmalısınız.

Uzman Vaizlik Şartları

Vaizler belirli bir çalışma süresi sonunda uzman vaizliğe yükselme sınavına girebilir (madde 8):

  • Vaiz olarak 6 yıl çalışmış olmak.

  • MBSTS'den Başkanlıkça belirlenen puanı almış olmak.

  • Son üç yıl içinde uyarma ile kınama hariç disiplin cezası almamış olmak.

Başvaizlik Şartları

  • Uzman vaiz olarak 4 yıl çalışmış olmak.

  • İlahiyat alanında yüksek lisans yapmış olmak.

  • MBSTS'den Başkanlıkça belirlenen puanı almış olmak.

  • Son üç yıl içinde uyarma ile kınama hariç disiplin cezası almamış olmak.

Kariyer basamağı için gereken çalışma süreleri tablosu

Yükselme sınavlarına başvurabilmek için MBSTS'den Başkanlıkça belirlenen puanı almak gerekir. Sözlü sınava çağrılacak aday sayısı da MBSTS sonuçlarına göre kadro sayısının üç katına kadar belirlenir. Yani MBSTS puanınız hem başvuru hem sıralama için önemlidir.

Puanlama, Sıralama ve Atama

  • Sınavın her aşamasından 100 tam puan üzerinden en az 70 puan almak şarttır (madde 20).

  • Sözlü sınav puanı, komisyon üyelerinin ayrı ayrı verdiği puanların aritmetik ortalamasıdır.

  • Hem yazılı hem sözlü yapılırsa nihai puan, ikisinin aritmetik ortalamasıdır.

  • Küsuratlar puan hesabında dikkate alınır.

  • İlan edilen kadro sayısı kadar aday asıl, diğerleri yedek olarak sıralanır.

Sonuçlara, sonuçların duyurulmasından itibaren yedi gün içinde yazılı olarak itiraz edilebilir. İtirazı sınavı açan birim en geç on beş gün içinde inceler ve sonucu bildirir (madde 21). Atama Başkanlıkça yapılır; atananlardan iki ay içinde göreve başlamayanların yerine yedek adaylardan atama yapılabilir (madde 22).

Sınava Nasıl Hazırlanılır?

  • İlan çıktığında önce sınavın yazılı mı sözlü mü olduğunu ve konu listesini öğrenin.

  • Kur'an-ı Kerim okuma ve tefsir çalışmasını Arapça ile birlikte yürütün; sözlüde bu üç konu toplam 90 puan.

  • Hitabet için kısa konuşma provaları yapın; zamanı iyi kullanmayı ve akıcı konuşmayı çalışın.

  • Mevzuat için 633 ve 657 sayılı kanunlar ile Başkanlık yönetmeliklerini düzenli tekrar edin.

  • Mümkünse kendinizi kamerayla kaydedip sözlü sınav provası yapın.

Sık Sorulan Sorular

Vaiz olmak için hafız olmak şart mı?

Yönetmeliğe göre hafızlık şartı yalnızca Başkanlıkça ihtiyaç duyulursa aranabilir (madde 7/2). İlanda belirtilmişse şarttır.

Kadın adaylar için ihtisas kursu şartı var mı?

Kadın adaylardan ihtisas kursunu bitirmiş olma şartı aranmaz. Sınavı kazanırlarsa Başkanlıkça belirlenecek süre kadar kursa alınırlar.

Başvaiz olmak için yüksek lisans şart mı?

Evet. Başvaizlik için ilahiyat alanında yüksek lisans yapmış olmak gerekir (madde 8).

Sınav sonucuna itiraz süresi ne kadardır?

Sonuçların duyurulmasından itibaren yedi gündür.

Vaizlik Sınavına 6 Haftalık Hazırlık Planı

Aşağıdaki plan sözlü ağırlıklı bir vaizlik sınavı için önerilmiştir. Yazılı sınav da yapılacaksa ilk üç haftayı yazılı konularla genişletin.

Hafta

Odak

Yapılacaklar

1

Kur'an-ı Kerim ve tefsir

Günlük okuma, seçili surelerin tefsir notları

2

Arapça

Temel dil bilgisi, kısa metin okuma ve anlamlandırma

3

Hadis, fıkıh, kelam

Her konudan kısa özet kartları hazırlama

4

İslam tarihi ve ahlakı

Kronoloji tablosu ve örnek olaylar

5

Mevzuat ve hitabet

633 ve 657 sayılı kanunlar; haftada iki hitabet provası

6

Genel prova

Sözlü sınav provası, yeterlikler belgesiyle eksik kontrolü

Vaiz Adaylarının Sık Yaptığı Hatalar

  • Sözlünün yalnızca dinî bilgi sınavı olduğunu düşünüp mevzuat ve hitabeti ihmal etmek.

  • Kur'an-ı Kerim, Arapça ve dinî bilgilerin her birinin 30 puan olduğunu unutup tek bir konuya aşırı yüklenmek.

  • Yeterlikler belgesini okumadan çalışma listesi hazırlamak.

  • Başvuru formunu eksik doldurmak ve başvurunun geçersiz sayılması riskini göze almak.

  • Uzman vaizlik veya başvaizlik için MBSTS puan şartını son güne bırakmak.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

  • Dört yıllık dinî yüksek öğrenim diplomanız hazır mı?

  • İhtisas kursunu bitirdiniz mi? Kadın adayların bu şartı yoktur.

  • Başkanlıktaki çalışma süreniz iki yılı doldurdu mu?

  • Disiplin cezası şartını son üç yıl için kontrol ettiniz mi?

  • Başvuru formundaki bilgiler eksiksiz ve doğru mu?

Görevde Yükselme Sınavına Atabeg ile Neden Hazırlanmalısınız?

Yazılı sınavda başarılı sayılmak için 100 üzerinden en az 70 puan gerekir. Sınav konuları her duyuruda ayrıca belirtildiği için neye çalışacağınızı doğru okumak ve zamanı iyi kullanmak önem taşır. Vaizlik sınavında hem dinî alan bilgisi hem mevzuat hem de hitabet değerlendirildiği için çalışma planınızı üç bölüm halinde yapmanız önerilir.

  • Sınav konularına göre çalışırsınız. Anlatımlar sınav duyurularındaki konu başlıklarına göre düzenlenir, gereksiz konuya zaman harcamazsınız.

  • Mevzuat sade dille anlatılır. Kanun ve yönetmelik maddelerini tek tek çözmeye uğraşmadan, sınavda işinize yarayacak biçimde öğrenirsiniz.

  • Her şey tek yerdedir. Farklı sınav konularını aynı platformda çalışırsınız.

  • Çalışma planınızı siz belirlersiniz. Mesai sonrasında kısa sürelerle çalışarak ilerleyebilirsiniz.

Sınav duyurusu yayımlandığında hazırlık için en az 30 gün vaktiniz olur. Bu süreyi verimli kullanmak için Atabeg Kurum Sınavları bölümündeki konu anlatımlarına bugünden göz atın.

Vaiz olmak için dört yıllık dinî yüksek öğrenim, ihtisas kursu (kadınlarda aranmaz) ve Başkanlıkta en az iki yıl çalışma gerekir. Sözlü sınav Kur'an-ı Kerim 30, Arapça 30, dinî bilgiler ve hitabet 30, mevzuat 10 puan üzerinden yapılır. Başarı için her aşamadan en az 70 puan gerekir. Uzman vaizlik için 6 yıl, başvaizlik için 4 yıl ve yüksek lisans gerekir.

Kaynak: Vaizlik, Kur'an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 23/12/2011, sayı 28151; 2013, 2014 ve 2019 değişiklikleriyle). Güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden kontrol edin.

Diğer yazılar