Memurlarda Kademe İlerlemesi ve Derece Yükselmesi Nasıl Olur? 657 Sayılı Kanun
Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi şartları: 1 yıl, 3 yıl ve 8 yıl kuralı, onay mercii, öncelikli yörelerde ek kademe ve sınıf değiştirme (657).

Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi, devlet memurunun aylığının ve kariyerinin nasıl ilerleyeceğini belirleyen iki temel kavramdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 64. maddesi kademe ilerlemesini, 68. maddesi derece yükselmesini düzenler. Bu yazıda her ikisinin şartlarını, onay merciini, disiplin cezalarıyla ilişkisini ve sınıf değiştirmeyi yalnızca Kanun metnine dayanarak örneklerle anlatıyoruz.
Kademe ve derece tanımları, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi şartları, öncelikli yörelerde ek kademe, disiplin cezasının etkisi, kadrosuzluk ve sınıf değiştirme.
Kademe ve Derece Nedir?

Kademe; derece içinde, görevin önemi veya sorumluluğu artmadan, memurun aylığındaki ilerlemedir (Madde 64). Kademe aylığı, genel gösterge tablosundaki derecelere dahil kademelerden her biri için belirlenen gösterge rakamına karşılık gelen aylıktır (Madde 149). Derece aylığı ise derecelerin her birinin içerdiği yatay kademe aylıklarını topluca ifade eder (Madde 150).
Gösterge tablosunda yer alan derecelerden her birindeki 1. kademe göstergesine karşılık gelen miktar o derecenin ilk kademe aylığını, aynı derecenin son kademe göstergesine karşılık gelen miktar ise en yüksek kademe aylığını gösterir (Madde 151).
Kademe İlerlemesinin Şartları (Madde 64)

Memurun kademe ilerlemesinin yapılabilmesi için bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması aranır.
Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin de bulunması gerekir.
Şartları taşıyan her sınıf ve derecedeki memurlar, hak kazandıkları tarihten geçerli olmak üzere ve başkaca bir işleme gerek kalmaksızın bir ileri kademeye ilerlemiş sayılır.
Kademe ilerlemesi ile ilgili onay mercii atamaya yetkili amirdir. Onay mercileri yetkilerini devredebilir.
Kademe ilerlemesine hak kazanamayan memurlar, kurumlarınca her ay alınacak toplu onaylarla belirlenir. Kademe ilerlemesi yapmış sayılanlardan ilerlemeye müstahak olmadıkları sonradan anlaşılanların kademe ilerlemeleri, ilerlemiş sayıldıkları tarihten geçerli olmak üzere iptal edilir.
Bir memur bulunduğu kademede bir yıl çalışmış ve derecesinde ilerleyebileceği bir kademe vardır. Memur, hak kazandığı tarihten geçerli olmak üzere başka bir işleme gerek kalmadan bir ileri kademeye ilerlemiş sayılır. Kurum bu durumu her ay aldığı toplu onayla tespit eder.
Öncelikli yörelerde ek kademe
72. madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere zorunlu olarak sürekli görevle atanan memurlardan kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara, bu yörelerde fiilen çalışarak geçirilen her iki yıl için bir kademe ilerlemesi daha verilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldan az süreler dikkate alınmaz.
Zorunlu atamayla birinci derecede öncelikli bir yörede fiilen 4 yıl çalışan memura, her iki yıl için bir kademe ilerlemesi daha verilir. Bu durumda normal ilerlemeye ek olarak 2 kademe ilerlemesi söz konusu olur. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır.
Derece Yükselmesinin Şartları (Madde 68)

Derece yükselmesi yapılabilmesi için üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, memurun derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş olması ve kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş olması şarttır (Madde 68/A). Derece yükselmesi ile ilgili onay mercii atamaya yetkili amirdir (Madde 68/C).
Bir memur derecesi içinde 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş ve görev için öngörülen nitelikleri taşımaktadır. Üst derecede boş kadro varsa derece yükselmesi yapılabilir. Boş kadro yoksa Madde 67 devreye girer.
Kadrosuzluk hâlinde (Madde 67)
Diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibarıyla yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla, işgal etmekte oldukları kadroların üst derecelerine yükseltilir.
Disiplin Cezalarının Kademe İlerlemesine Etkisi

Son sekiz yıl içinde herhangi bir disiplin cezası almayan memurlara, aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır (Madde 64). Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ise memurun bulunduğu kademede ilerlemesini fiilin ağırlığına göre 1 ile 3 yıl durdurur (Madde 125).
Cezaların atamaya etkisi de vardır. Aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı kadrolarına, daire başkanı dengi ve daha üst kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (Madde 132).
Sınıf Değiştirme (Madde 71)
Memurlar eşit dereceler arasında veya derece yükselmesi suretiyle sınıf değiştirebilir. Bunun için geçilecek sınıf ve görev bakımından Kanunda, kuruluş kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen niteliklere sahip olmaları şarttır. Sınıfları değişenlerin eski sınıflarının derecesinde elde ettikleri kademelerde geçirdikleri süreler yeni sınıflardaki derecelerinde dikkate alınır.
Eski sınıflarında, görev alacakları yeni sınıfa göre memurluğa daha yüksek bir derece ve kademeden başlamış olup sınıf değiştirenlerin yeni görevlerindeki ilk ilerleme süreleri, eski sınıflarında kazandıkları derece ve kademelere karşılık gelen süre kadar uzatılır.
Sık Sorulan Sorular
Kademe ilerlemesi için kaç yıl gerekir?
Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olmak ve derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması gerekir (Madde 64).
Derece yükselmesi için ne kadar süre gerekir?
Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş olmak, ayrıca üst derecede boş kadro ve görev nitelikleri gerekir (Madde 68).
Kademe ilerlemesini kim onaylar?
Onay mercii atamaya yetkili amirdir. Onay mercileri yetkilerini devredebilir (Madde 64).
Disiplin cezası kademe ilerlemesini etkiler mi?
Evet. Son sekiz yıl içinde disiplin cezası almayanlara bir kademe ilerlemesi uygulanır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ise 1 ile 3 yıl ilerlemeyi durdurur (Madde 64 ve 125).
Kadro yoksa derece yükselmesi nasıl olur?
Üst derecelerde kadro olmadığı için yükselemeyen memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla üst derecelere yükseltilir (Madde 67).
Özet
Kademe ilerlemesi için bulunulan kademede en az bir yıl çalışmak gerekir. Derece yükselmesi için boş kadro, derecede 3 yıl, 3. kademede 1 yıl ve görev nitelikleri aranır. Son sekiz yılda disiplin cezası almayanlara bir kademe ilerlemesi uygulanır.
Bu yazı 657 sayılı Kanun’un güncel metnine göre hazırlanmıştır. Kanunda yapılan değişiklikler hak ve sürelerinizi etkileyebilir. İşlem yapmadan önce kurumunuzun personel biriminden güncel uygulamayı teyit edin.
Kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (Kabul Tarihi: 14/7/1965, Resmî Gazete: 23/7/1965, Sayı: 12056), Madde 64, 67, 68, 71, 125, 132 ve 149–151.



