GYS, UDS, Sınav Rehberi

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709): Madde Madde Rehber, Önemli Sayı ve Süreler

Anayasa’nın kısımları, kamu görevlilerine ilişkin maddeler ve sınavda çıkan sayı ve süreler tablolarla. Metne Atabeg Mevzuat Cepte ile ücretsiz ulaşın.

· 10 dk okuma
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası rehberi kapak görseli

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun), Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği sınavlarında hemen her zaman karşınıza çıkan temel mevzuattır. 177 maddelik uzun metinde sınavda işinize yarayacak yerler, yani sayılar, süreler, tanımlar ve kamu görevlisini ilgilendiren hükümler dağınık durur. Bu yazıda Anayasa’yı kısımlarına göre özetliyor, en çok sorulan sayı ve süreleri tablolarda topluyor ve metnin tamamını kolayca okuyabileceğiniz yolu gösteriyoruz.

Anayasa’nın künyesi ve yapısı, Başlangıç ve ilk dört maddenin önemi, temel haklar, kamu görevlilerine ilişkin maddeler, yasama, yürütme ve yargı bölümleri, sınavda çıkan sayı ve süreler, sık yapılan hatalar ve çalışma planı.

Anayasa Künyesi: Kanun No, Kabul ve Yayım Tarihi

KANUN NO

2709

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

KABUL TARİHİ

18/10/1982

Anayasa’nın kabul tarihi

RESMÎ GAZETE

9/11/1982

Sayı: 17863 (Mükerrer)

Anayasa’nın bugünkü metni, yıllar içinde yapılan değişikliklerle güncellenmiş hâlidir. Örneğin Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve kararname sistemi bu güncel metinde yer alır. Sınavda eski ve yeni düzenlemeleri karıştırmamak için güncel metinden çalışmak gerekir.

Eski kitaplarda Bakanlar Kurulu ve güvenoyuna ilişkin maddeler anlatılabilir. Güncel metinde 109 ila 114. maddeler mülga durumdadır. Sınav kaynağı olarak mutlaka güncel Anayasa metnini kullanın.

Anayasa’nın Yapısı: Başlangıç ve Yedi Kısım

Anayasa; bir Başlangıç bölümü ve yedi kısımdan oluşur. İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Kısımlar kendi içinde bölümlere ayrılır. Aşağıdaki tablo, hangi konunun hangi kısımda olduğunu hızlıca bulmanızı sağlar.

Kısım

Konu

Bölümler

Başlangıç

Anayasa’nın temel felsefesi ve ilkeleri

—

Birinci Kısım

Genel Esaslar

Madde 1–11 arası temel nitelikler

İkinci Kısım

Temel Haklar ve Ödevler

Genel Hükümler; Kişinin Hakları ve Ödevleri; Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler; Siyasi Haklar ve Ödevler

Üçüncü Kısım

Cumhuriyetin Temel Organları

Yasama; Yürütme; Yargı

Dördüncü Kısım

Mali ve Ekonomik Hükümler

Mali Hükümler; Ekonomik Hükümler

Beşinci Kısım

Çeşitli Hükümler

—

Altıncı Kısım

Geçici Hükümler

—

Yedinci Kısım

Son Hükümler

Değiştirme, yürürlük ve diğer hükümler

Başlangıç Bölümü: Anayasa’nın Ruhu

Başlangıç, maddeler gibi numaralandırılmamıştır ama Anayasa’nın bütününü yorumlamada yol göstericidir. Burada şu temel ilkeler vurgulanır:

  • Millet iradesinin mutlak üstünlüğü ve egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olması.

  • Kuvvetler ayrımının, devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmemesi. Bu ayrım, belli devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret, sınırlı bir işbölümü ve işbirliğidir.

  • Laiklik ilkesinin gereği olarak kutsal din duygularının devlet işlerine ve politikaya karıştırılamaması.

  • Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılapları doğrultusunda hareket edilmesi.

  • “Yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışı.

Birinci Kısım: Genel Esaslar (Madde 1–11)

Sınavda en sık sorulan ilk bölüm budur. Her madde kısa olduğu için kelime kelime öğrenilmelidir.

Madde

Konu

Öz

1

Devletin şekli

Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

2

Cumhuriyetin nitelikleri

İnsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti.

3

Bütünlük, dil, bayrak, marş, başkent

Bölünmez bütünlük; dil Türkçe; beyaz ay yıldızlı al bayrak; millî marş İstiklal Marşı; başkent Ankara.

4

Değiştirilemeyecek hükümler

1., 2. ve 3. maddeler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

5

Devletin temel amaç ve görevleri

Bağımsızlığı, bütünlüğü, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin refah ve mutluluğunu sağlamak; hak ve hürriyetleri sınırlayan engelleri kaldırmak.

6

Egemenlik

Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Hiçbir kimse veya organ, kaynağını Anayasa’dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.

7

Yasama yetkisi

Türk Milleti adına TBMM’nindir ve devredilemez.

8

Yürütme yetkisi ve görevi

Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasa’ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır.

9

Yargı yetkisi

Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

10

Kanun önünde eşitlik

Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

11

Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü

Anayasa hükümleri herkesi bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasa’ya aykırı olamaz.

Madde 4’te değiştirilemeyecek olan hükümler 1, 2 ve 3. maddelerdir. “Değiştirilmesi teklif edilemez” ifadesi de sınavda aranır. Madde 5’i bu gruba katmak yaygın bir hatadır.

İkinci Kısım: Temel Haklar ve Ödevler

Genel hükümler (Madde 12–16)

Bu bölümde hakların niteliği ve sınırlandırılması esasları yer alır. Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir (Madde 13). Bu sınırlamalar, Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

Madde 15’e göre savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, uluslararası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir.

Kişinin hakları ve ödevleri (Madde 17–40)

Madde

Konu

17

Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı

18

Zorla çalıştırma yasağı

19

Kişi hürriyeti ve güvenliği

20

Özel hayatın gizliliği

21

Konut dokunulmazlığı

22

Haberleşme hürriyeti

23

Yerleşme ve seyahat hürriyeti

24

Din ve vicdan hürriyeti

25–26

Düşünce, kanaat ve düşünceyi açıklama hürriyeti

27

Bilim ve sanat hürriyeti

28–32

Basın hürriyeti ve ilgili haklar

33

Dernek kurma hürriyeti

34

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

35

Mülkiyet hakkı

36

Hak arama hürriyeti

37

Kanuni hâkim güvencesi

38

Suç ve cezalara ilişkin esaslar

39

İspat hakkı

40

Temel hak ve hürriyetlerin korunması

Sosyal ve ekonomik haklar (Madde 41–65)

Bu bölümde ailenin korunması ve çocuk hakları (41), eğitim ve öğrenim hakkı (42), kamulaştırma (46), çalışma ve sözleşme hürriyeti (48), çalışma hakkı ve ödevi (49), sendika kurma hakkı (51), toplu iş sözleşmesi (53), grev hakkı ve lokavt (54), sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması (56) ve sosyal güvenlik hakkı (60) gibi konular yer alır.

Siyasi haklar ve ödevler (Madde 66–74)

  • Madde 66: Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.

  • Madde 67: Onsekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir.

  • Madde 68 ve 69: Siyasi partiler.

  • Madde 70: Hizmete girme. Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.

  • Madde 71: Mal bildirimi.

  • Madde 72: Vatan hizmeti.

  • Madde 73: Vergi ödevi.

Kamu Görevlilerini İlgilendiren Maddeler

Görevde yükselme sınavına girenler için en önemli bölümlerden biri budur. Memurluk ve kamu görevlilerine ilişkin hükümler Anayasa’nın 70. ve 128–137. maddelerinde toplanır.

Madde

Konu

Önemli nokta

70

Hizmete girme

Her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez.

128

Memurlar ve diğer kamu görevlileri

Kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevleri memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Nitelikleri, atanmaları, hakları ve yükümlülükleri kanunla düzenlenir.

129

Görev ve sorumluluklar, disiplin güvencesi

Savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.

136

Diyanet İşleri Başkanlığı

Genel idare içinde yer alır; laiklik ilkesi doğrultusunda, bütün siyasi görüş ve düşünüşlerin dışında kalarak özel kanununda gösterilen görevleri yerine getirir.

137

Kanunsuz emir

Kanuna aykırı görülen emir yerine getirilmez ve aykırılık emri verene bildirilir. Üst, emrinde ısrar eder ve yazıyla yenilerse emir yerine getirilir. Konusu suç olan emir hiçbir surette yerine getirilmez.

Madde 129’daki “savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez” cümlesi ile Madde 137’deki “yazıyla yenilenen emir” kuralı sınavın klasik sorularıdır. İkisini de kendi cümlelerinizle anlatabilir hale gelin.

Üçüncü Kısım: Yasama (TBMM)

Yasama bölümü sayılarla doludur. En çok sorulanlar şunlardır:

  • Madde 75: TBMM, genel oyla seçilen altıyüz milletvekilinden oluşur.

  • Madde 76: Onsekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir. Ancak en az ilkokul mezunu olmayanlar seçilemez.

  • Madde 77: TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır.

  • Madde 78: Savaş sebebiyle seçimler bir yıl geriye bırakılabilir.

  • Madde 87: TBMM’nin görevleri arasında kanun koymak, bütçeyi görüşmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek yer alır. Genel ve özel af ilanı üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla yapılır.

  • Madde 89: Cumhurbaşkanı, TBMM’ce kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar veya geri gönderir.

  • Madde 96: TBMM üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.

Toplantı yeter sayısı ile karar yeter sayısı karıştırılır. Toplantı için üye tamsayısının en az üçte biri, karar için toplantıya katılanların salt çoğunluğu aranır. Ancak karar sayısı hiçbir durumda üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.

Üçüncü Kısım: Yürütme (Cumhurbaşkanı)

Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Madde 104’e göre Cumhurbaşkanı Devletin başıdır; Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk Milleti’nin birliğini temsil eder, Anayasa’nın uygulanmasını ve devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder.

Konu

Hüküm

Madde

Seçilme şartları

Kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı

101

Görev süresi

Beş yıl. En fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.

101

Aday gösterme

En son genel seçimlerde tek başına veya birlikte en az yüzde beş oy almış partiler veya en az yüzbin seçmen

101

Seçim yöntemi

Doğrudan halk tarafından; geçerli oyların salt çoğunluğu. Olmazsa ikinci oylama yapılır.

101

Makam boşalırsa

Kırkbeş gün içinde seçim yapılır; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.

106

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar

Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır.

106

Yönetmelik

Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilir.

124

Yargı yolu

İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.

125

Üçüncü Kısım: Yargı

Yargı bölümü; mahkemelerin bağımsızlığı, hâkimlik teminatı ve yüksek mahkemelerin yapısını düzenler.

  • Madde 138: Hâkimler görevlerinde bağımsızdır. Hiçbir organ, makam veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez.

  • Madde 139: Hâkimler ve savcılar azlolunamaz.

  • Madde 146: Anayasa Mahkemesi onbeş üyeden kurulur. Üye olabilmek için kırkbeş yaşın doldurulmuş olması gerekir.

  • Madde 147: Üyeler oniki yıl için seçilir ve bir kimse iki defa üye seçilemez. Altmışbeş yaşını dolduran üye emekliye ayrılır.

  • Madde 150–151: İptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. Dava açma süresi Resmî Gazete’de yayımdan itibaren altmış gündür.

  • Madde 152: Bir davaya bakan mahkeme Anayasa’ya aykırılık görürse davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar verir.

  • Madde 153: Anayasa Mahkemesi kararları kesindir. İptal kararları geriye yürümez.

  • Madde 159: Hâkimler ve Savcılar Kurulu onüç üyeden oluşur ve iki daire halinde çalışır. Başkanı Adalet Bakanıdır.

  • Madde 160: Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir ve giderlerini TBMM adına denetler. Kesin hükümlere karşı karar düzeltme için yazılı bildirimden itibaren onbeş gün içinde başvurulabilir.

Sınavda Çıkan Sayı ve Süreler Tek Bakışta

Aşağıdaki şema, Anayasa’da en çok sorulan sayı ve süreleri madde numaralarıyla birlikte gösterir.

Anayasa’da sınavda çıkan sayılar ve süreler: 600 milletvekili, 5 yıl seçim dönemi, 15 gün kanun yayımlama, 60 gün iptal davası ve diğerleri

Anayasa’nın Değiştirilmesi (Madde 175)

Anayasa değişikliği için şu adımlar gerekir: Teklif, TBMM üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla yapılır. Teklif Genel Kurulda iki defa görüşülür. Kabul için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyu gerekir.

Meclis, üye tamsayısının beşte üçü ile veya üçte ikisinden az oyla kabul ederse kanun, Cumhurbaşkanı iade etmediği takdirde halkoyuna sunulmak üzere yayımlanır. Üçte iki çoğunlukla kabul edilirse Cumhurbaşkanı halkoyuna sunabilir. Halkoyuna sunulan değişikliğin yürürlüğe girmesi için geçerli oyların yarısından çoğunun kabul oyu olması gerekir.

Aşama

Gerekli çoğunluk

Teklif

Üye tamsayısının en az 1/3’ü

Genel Kurulda görüşme

İki defa

Kabul

Üye tamsayısının 3/5’i (gizli oy)

Halkoylamasında kabul

Geçerli oyların yarısından fazlası

Anayasa Maddelerine Mevzuat Cepte ile Kolayca Ulaşın

Resmî mevzuat sitelerinde Anayasa uzun ve düz bir metin olarak durur. Hangi kısımda hangi konunun olduğunu bulmak, istediğiniz maddeye gitmek ve önemli sayıları ayırt etmek zaman alır. Atabeg’in ücretsiz Mevzuat Cepte alanında aynı metin daha sade ve görsel hale getirilmiştir.

  • İçindekiler: Başlangıç, kısımlar ve bölümler sayfa numaralarıyla listelenir. İstediğiniz yere tek dokunuşla gidersiniz.

  • Madde başlıkları: Her maddenin başlığı ve numarası belirgin biçimde ayrılır.

  • Vurgulu önemli yerler: Sayılar, süreler ve tanımlar koyu ve altı çizili olarak öne çıkar. Sınavda aranan ifadeleri hızlıca görürsünüz.

  • Arama: Aradığınız maddeyi veya ifadeyi mevzuat içinde bulabilirsiniz.

  • Her cihazda: Mobil uygulama, web sitesi ve tablet üzerinden ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Anayasa’nın tamamına, vurgulu ve içindekili haliyle Atabeg Mevzuat Cepte alanından ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Anayasa Çalışırken Yapılan Sık Hatalar

Karıştırılan konu

Doğru bilgi

Değiştirilemeyecek maddeler

1, 2 ve 3. maddeler (Madde 4)

Milletvekili sayısı

600 (Madde 75)

Milletvekili seçilme yaşı

18 (Madde 76). Cumhurbaşkanı için ise 40 (Madde 101).

Seçim dönemi

TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir, aynı günde (Madde 77)

Kanunu yayımlama süresi

Cumhurbaşkanı için 15 gün (Madde 89)

İptal davası süresi

Resmî Gazete’de yayımdan itibaren 60 gün (Madde 151)

Anayasa Mahkemesi

15 üye, 12 yıl görev süresi (Madde 146 ve 147)

Anayasa değişikliği

Teklif için 1/3, kabul için 3/5 (Madde 175)

Anayasa İçin 3 Haftalık Çalışma Planı

  1. 1. hafta: Başlangıç ve Birinci Kısım. Madde 1–11’i kelime kelime okuyun, 4. maddedeki değiştirilemeyecek hükümleri not alın.

  2. 2. hafta: Temel haklar (12–74) ve kamu görevlilerine ilişkin maddeler (70, 128, 129, 136, 137). Konu başlıklarını eşleştirin.

  3. 3. hafta: Yasama, yürütme, yargı sayıları ve 175. madde. Sayı ve süre tablosunu her gün tekrar edin, sonra deneme çözün.

Maddeleri ezberlemek yerine her maddenin tek cümlelik “anahtar kelimesini” çıkarın. Örneğin Madde 6: “egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir.” Sınavda çoğunlukla bu anahtar ifade sorulur.

Sık Sorulan Sorular

Anayasa kaç maddedir?

Anayasa 177 maddeden oluşur ve ayrıca geçici maddeler içerir. Güncel metinde bazı maddeler mülga durumdadır.

Anayasa’nın kanun numarası nedir?

2709 sayılı Kanun olarak 18/10/1982’de kabul edilmiş, 9/11/1982 tarihli ve 17863 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Anayasa’nın hangi maddeleri değiştirilemez?

Madde 4’e göre 1., 2. ve 3. maddeler değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Anayasa’yı ücretsiz ve vurgulu nerede okuyabilirim?

Atabeg Mevzuat Cepte alanında Anayasa’ya içindekiler ve vurgularla birlikte ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Görevde Yükselme Sınavına Atabeg ile Neden Hazırlanmalısınız?

Yazılı sınavda başarılı sayılmak için 100 üzerinden en az 60 puan gerekir. Sınav konuları her duyuruda ayrıca belirtildiği için neye çalışacağınızı doğru okumak ve zamanı iyi kullanmak önem taşır. Anayasa gibi temel mevzuatta sayı, süre ve tanımları doğru çalışmak puanı belirler.

  • Sınav konularına göre çalışırsınız. Anlatımlar sınav duyurularındaki konu başlıklarına göre düzenlenir, gereksiz konuya zaman harcamazsınız.

  • Mevzuat sade dille anlatılır. Kanun ve yönetmelik maddelerini tek tek çözmeye uğraşmadan, sınavda işinize yarayacak biçimde öğrenirsiniz.

  • Her şey tek yerdedir. Farklı sınav konularını aynı platformda çalışırsınız.

  • Çalışma planınızı siz belirlersiniz. Mesai sonrasında kısa sürelerle çalışarak ilerleyebilirsiniz.

Sınav duyurusu yayımlandığında hazırlık için en az birkaç hafta vaktiniz olur. Bu süreyi verimli kullanmak için Atabeg Kurum Sınavları bölümündeki konu anlatımlarına bugünden göz atın.

Özet

Anayasa; Başlangıç ve yedi kısımdan oluşur. Sınavda Birinci Kısım maddeleri, kamu görevlilerine ilişkin 70 ve 128–137. maddeler ile 75, 76, 77, 89, 101, 146, 147, 151, 152, 159 ve 175 numaralı maddelerdeki sayı ve süreler öne çıkar. Güncel metinden çalışın ve sayıları tablolarla tekrar edin.

Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No: 2709, Kabul Tarihi: 18/10/1982, Resmî Gazete: 9/11/1982, Sayı: 17863 Mükerrer), Atabeg Mevzuat Cepte metni. Güncel metni mevzuat kaynaklarından kontrol edin.

Diğer yazılar